Nghệ nhân Lê Khang - "Đôi bàn tay vàng" của Thủ đô

Nghệ nhân Lê Khang, "Đôi bàn tay vàng" của Thủ đô

Giới chơi đồ đồng Hà thành yêu mến gọi ông bằng cái tên "vua đúc đồng" nhưng ông luôn khiêm tốn: "Những gì tôi làm vẫn chưa xứng đáng với các bậc tiền nhân...". Có rất nhiều tác phẩm để đời nhưng nghệ nhân Lê Khang, Phó chủ tịch Hội Nghệ nhân Hà Nội vẫn ngày đêm miệt mài chắt chiu từng giọt đồng, tạo nên những tác phẩm nghệ thuật bất hủ.
 

“Chỉ biết thôi chưa đủ...”

Trong căn nhà nhỏ của ông ở 82 phố Hàng Khoai (Hà Nội) cơ man là đồ đồng, từ loại tân kỳ, giả cổ đến cổ chính hiệu. Bạn bè có người thắc mắc sao ông cứ mãi đeo đuổi cái nghề suốt ngày gắn với khói, bụi, màu, nước mà thu nhập chẳng đáng là bao ấy, ông chỉ cười: “Nghiệp ăn vào máu rồi, vả lại đồ đồng thường gắn với ý nghĩa tâm linh, tác phẩm của mình được đặt ở những nơi trang trọng, thiêng liêng là mãn nguyện lắm rồi”. Vừa dẫn tôi thăm các tầng lầu, nơi bày biện những tác phẩm của ông trong hơn 40 năm qua, ông vừa kể về nghiệp đúc đồng của mình. Năm 1963, sau khi tốt nghiệp trung cấp cơ điện, ông trở thành giảng viên của trường. Tham gia nhiều đề tài khoa học cùng các nhóm sinh viên, có cơ hội mày mò, thử nghiệm, những sáng chế của ông trong lĩnh vực đúc tămpua, đúc quả lô... đã mang lại nhiều lợi ích. Nhưng thời điểm đó, nghề đúc đồng thất thế, nghề đúc nhôm lên ngôi, cộng với các nghệ nhân đúc đồng dần dần khuất bóng, ông Khang trăn trở với ý định sẽ làm điều gì đó để nghề không bị mai một. Có lẽ, điều mà ông không thể quên là những ngày tháng lặn lội từ Bắc vào Nam, bước chân ông in dấu ở khắp làng nghề đúc đồng nổi tiếng như làng Vó (Bắc Ninh), làng Nôm (Hưng Yên)... để tầm sư học đạo. Đến khi làm ra được sản phẩm, không ít lần ông phải đạp xe mang hàng đi ký gửi tại các cửa hàng lưu niệm trong thành phố, thậm chí ông không dám quay lại vì hồi hộp, không biết số phận của chúng ra sao... Cuối cùng, niềm vui cũng đến với ông khi sản phẩm Khuê Văn Các và Trống đồng đã được chọn làm đồ lưu niệm cho các nguyên thủ quốc gia trong Hội nghị thượng đỉnh các nước sử dụng tiếng Pháp tổ chức tại Hà Nội năm 1997.

Ánh sáng nơi cuối đường

“Có dấn thân vào nghiệp đúc mới thấy hết gian truân. Nhưng chỉ lòng yêu nghề mới thấy hết vẻ đẹp toát ra từ mỗi tác phẩm”, ông Khang tâm sự. Sau lần được bạn bè quốc tế biết đến, ông như được tiếp thêm nguồn sinh lực và bắt đầu đúc tượng nghệ thuật. Theo ông, cái khó nhất là, phải đúc thế nào để khi nhìn vào pho tượng, người ta thấy được cái thần, cái hồn toát ra từ tướng mạo của nhân vật. Say nghề, ông không từ chối bất kỳ yêu cầu nào của khách mà luôn cầu thị, tìm tòi, nghiên cứu để tác phẩm đạt tới sự hoàn hảo. Bởi vậy, tượng của các bậc tiền nhân như Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác, Tôn Thất Tùng, Hồ Đắc Di, Phan Bội Châu đều mang sắc thái riêng, toát lên được nét tinh, khí, thần. “Khó nhất là đúc tượng Bác Hồ”, ông Khang tâm sự. Sau bao đêm trằn trọc mất ngủ, những tháng ngày vất vả tạo mẫu, lên khuôn, mài, giũa, tạo màu, ông Khang cũng hoàn thành pho tượng chân dung Bác cao 1, 6m đặt trong Văn phòng Chính phủ. “Hữu xạ tự nhiên hương”, rất nhiều nơi tìm đến ông. ở bảo tàng Phú Thọ, người ta vẫn trầm trồ trước bức tượng Bác bên những người lính (thể hiện chủ đề: Các vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ nước) nặng 2,5 tấn. Mới đây nhất, ông đã hoàn thành 150 bức tượng Sư tổ và các cố võ sư của phái Vịnh Xuân quyền, tạo được tiếng vang lớn trong giới đúc đồng. Mày mò, tự trau dồi kỹ thuật đúc hiện đại của nước ngoài, ông đã thành công trong việc tạo màu cho sản phẩm đồ đồng với tác phẩm pho tượng Phật Adiđà phát quang 7 màu tự nhiên đặt ở Thiền viện Trúc lâm Yên Tử. Sau này, bức tượng Quan âm nghìn tay, nghìn mắt của ông cũng đoạt giải thưởng Tinh hoa Việt Nam do Bộ Văn hoá-Thể thao-Du lịch trao tặng.

Với tâm huyết và những đóng góp trong việc bảo tồn, phát triển loại hình nghệ thuật dân tộc đặc sắc, năm 2003, UBND TP. Hà Nội đã phong tặng cho ông danh hiệu Nghệ nhân Hà Nội. Và bây giờ, dù đã ở tuổi xưa nay hiếm, “đôi bàn tay vàng” ấy vẫn không ngơi nghỉ, vẫn cần mẫn bên từng tác phẩm, tạo ra nét đẹp cho đời.
 

Theo: Thái Sơn - Báo Kinh tế nông thôn